Урхан
| Урхан | |
|---|---|
| Вилнӗ вырӑн | |
| Ӗҫӗ-хӗлӗ | регент |
Урхан (грек Όργανος; вил. Алтай тăвĕсем; ҫавӑн пекех Органа, Орган, Арган) — пӑлхар-унногундурсен ҫулпуҫӗ, Кубрат ханӑн куккӑшӗ. Унӑн вӑхӑтӗнче пӑлхар йӑхӗсене пӗрлештерме пуҫланӑ тата Аслӑ Пӑлхар патшалӑхне йӗркелеме тытӑннӑ.
Ячӗ
«Урхан» ят тӗрӗк чӗлхинчен пулса кайнӑ, вӑл турккӑсен «Орхан» ячӗпе тӑванлӑ[1]. Византи ҫӑлкуҫӗсенче ӑна Орган (грек Όργανος) е Арган (грек Άργανος) ятпа та палӑртаҫҫӗ[1].
Правленийӗ
617 ҫул тӗлнелле Урхан пӑлхар-унногундурсен ҫулпуҫӗ пулса тӑнӑ. Ҫав тапхӑрта пӑлхар йӑхӗсем Тӗрӗк хаканлӑхне пӑхӑнса тӑнӑ пулин те, хӑйсен автономийӗпе усӑ курнӑ[2].
619 ҫулта Органа Константинополе I Ираклий Византи императорӗ патне пынӑ. Ку тӗлпулӑва Авар хаканлӑхне хирӗҫ тӑрӑшакан тӑмар шыраса йӗркеленӗ. Константинопольте Урхан хӑйӗн ҫывӑх ҫыннисемпе пӗрле христиан тӗнне йышӑннӑ. Император ӑна патрикий титулне панӑ[2].
Урхан пӑлхар йӑхӗсене йӑх хушшинчи ҫыхӑнусене тӗпе хурса пӗрлештернӗ. 635 ҫулта Тӗрӗк хаканлӑхӗ хавшанипе усӑ курса, Урханпа Купрат ертсе пыракан йӑхсем аварсене аркатнӑ та Аслӑ Пӑлхар патшалӑхне йӗркеленӗ[3].
Урхан хӑш ҫулта пурнӑҫран уйрӑлнине тӗп-тӗрӗс палӑртаймаҫҫӗ.
Кӑсӑклӑ
Пӗр гипотеза тӑрӑх, Перещепино мулӗнчи грекла ΒATOPXAIOY ПАТРІКІОΥ тесе ҫырнӑ ҫӗрре Урханпа ҫыхӑнтараҫҫӗ[1].
Ӑнлантарусем
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Органа (вождь булгар-унногундуров) (выр.). Большая Российская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи Ака уйӑхӗн 10-мӗшӗ.
- ↑ 2,0 2,1 Georgi Atanassov (2015). «The Patrician Organa (The Red Khan, Bu-Yurgana, Mohodu-heu?) and the Beginning of the Bulgarian Statehood». Epohi 23 (1): 55–64. Тĕрĕсленĕ 2026-04-10.
- ↑ Булгары. Tatarica. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи Ака уйӑхӗн 10-мӗшӗ.
Вуламалли
- Georgi Atanassov. The Patrician Organa (The Red Khan, Bu-Yurgana, Mohodu-heu?) and the Beginning of the Bulgarian Statehood(акăлч.) // Epohi. — 2015. — Vol. 23, no. 1. — .
Каҫӑсем
| Аслă Пăлхар ĕмпĕвĕсем |
|---|
| Аспарух | Альших | Кăтра Паттăр | Кувер | Купрат | Питпуян | Урхан | |