Амет-Хан Султан

Амет-Хан Султан
Амет-Хан Султан
Ҫуралнӑ вӑхӑт	1920 ҫулхи юпан 20-мӗшӗ
Ҫуралнӑ вырӑн	Алупка[d], Правительство Юга России[d];
Вилнӗ вӑхӑт	1971 ҫулхи нарӑсӑн 1-мӗшӗ
Вилнӗ вырӑн	Мускав облаҫӗ, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР;
Пӑхӑнни	СССР
Ҫар тӗсӗ	СССР сывлӑш-ҫар вӑйӗсем[d]
Звани	Майор
Вӑрҫӑсем/ҫапӑҫусем	Иккӗмӗш Тӗнче вӑрҫи
«Берлина илнĕшĕн» медаль	«СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсем 50 çулта» медаль
Ҫыхӑннӑ	С. Н. Анохин,; И. Г. Борисов
Отставкӑна тухнӑ	тĕрĕслекен вĕçевçĕ Жуковскири вĕçеве тĕпчекен институт
	#redirect Шаблон:Карточка/Викисклад

Амет-Хан Султан — (1920 ҫулхи юпан 20-мӗшӗ(19201020) – 1971 ҫулхи нарӑсӑн 1-мӗшӗ(19710201)), гварди майорĕ, икĕ хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ.^[1]^[2]^[3]^[4] Указсен датисем - 24 çурла 1943(19430824), 29 çĕртме 1945(19450629).

Çентерӳсен ят-йышĕ

Андрей Симоновпа тата Михаил Быков авиаци историкĕсем тунă ят-йышра Амет-Хан 603 хут çапăçма вĕçсе тухса 150 сывлăш хирĕçĕвĕнче пĕччен тăшманăн 30 самолётне тата ушкăнра 19 самол́тне персе антарнă.^[5]^[6]

Д а т а	Тăшман	Самолет ӳкнĕ е çапăçу иртнĕ вырăн	Хăйĕн самол́ёчĕ
31.05.1942	1 Ю-88 (таран)	Ярославль	"Харрикейн"
06.07.1942	1 Ме-109 (в гр. 1/10)	Большая Слепуха
06.07.1942	1 Ме-109 (в гр. 1/11)	Ивановка
08.07.1942	4 Ме-109 (в гр. 4/12)	Калабино - Долгуша - Архангельское
09.07.1942	1 Ме-109 (в гр. 1/6)	Ольховка
10.07.1942	1 Ме-109 (в гр. 1/8)	Замятино
21.07.1942	1 Ме-109	Большая Верейка
	2 Ме-109 (ушкăнра 2/6)
	1 "Хе-113" (ушкăнра 1/6)
23.07.1942	1 Ю-87 (в гр. 1/6)	Привалыран çурçĕререх
23.08.1942	1 Ме-109	Заплавное, кăнтăрарах	Як-7
02.09.1942	1 Ме-109	Красноармейск
03.09.1942	1 Ме-109	Демидово
07.09.1942	1 Ме-109	Акатовка
08.09.1942	1 Ме-109 (мăшăрта)	Грачи
09.09.1942	1 Ю-88 (ушкăнра 1/6)	Садовая
11.09.1942	1 Ю-88 (ушкăнра 1/7)	Сталинград
14.09.1942	1 ФВ-189 (в паре)	Акатовка
	1 Ю-88 (ушкăнра 1/9)	Сталинград, çурçĕр хĕрринче
	1 Ме-109 (ушкăнра 1/9)	Сталинград, кăнтăр хĕрринче
15.09.1942	1 Ме-109 (ушкăнра 1/6)	Рыбзавод (Сталинград)
15.09.1942	1 Ме-109	Пасар (Сталинград)
13.12.1942	1 Хе-111	Бузиновка - Петровский	Як-1
21.03.1943	1 Ме-109	Батайск
25.03.1943	1 Ю-87	Койсуг, кăнăтрарах
25.03.1943	1 Ме-109	Батайск аэродромĕнчен кăнăтрарах
22.07.1943	1 Хе-111	Мариновкăран çурçĕрелле
24.07.1943	1 Хе-111	Куйбышево - Дмитриевка
20.08.1943	2 Ю-87	Калиновка	"Аэрокобра"
21.08.1943	1 Ю-88	Успенская
21.08.1943	1 Хе-111	Успенская, çурçĕр-тухăçрах
02.10.1943	1 Ю-88	Ворошиловка
06.10.1943	1 Ме-109	Большой Токмак
10.10.1943	1 Ю-87	Пришиб
08.02.1944	1 Ю-88	Берислав, анăçарах
13.03.1944	1 Ме-109	Очаков, çурçĕр-тухăçарах
22.03.1944	1 Ю-52	Александровка, тухăçарах
24.04.1944	1 ФВ-190	Херсонес сăмсахĕнчен кăнтăрарах
14.01.1945	1 ФВ-190	Гумбиннен, тухăçăрах	Ла-7
16.01.1945	2 ФВ-190	Гумбиннен
18.01.1945	1 ФВ-190	Гумбиннен
13.04.1945	1 Ме-109	Гросс-Хюбникен
29.04.1945	1 ФВ-190	аэродром Темпельхоф (Берлин)
Пĕтĕмпе персе антарнă - 30 + 19; çапăçма вĕçнисем - 603; сывлаш çăпăçусем - 150.

Чыславсем

Совет Союзӗн Паттӑрӗ (2)
Ленин орденӗ (3)
Хӗрлӗ Ялав орденӗ (4)
Александр Невский орденĕ
Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1 степеньлĕ орденĕ
Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ
«Хисеп палли» орденĕ
Тава тивĕçлĕ СССР тĕрĕслекен вĕçевçĕ
Сталин парни
Медальсем

Вуламалли

. — М.: Воениздат. — 247 с.

Энциклопедисемпе справочниксем

Амет-Хан Султан // Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
Авиация: Энциклопедия / Главный редактор: Г. П. Свищёв. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 55. — 766 с. — ISBN 5-85270-086-X
Симонов А. А. . — М.: Авиамир. — С. 21—22. — 384 с. — ISBN 978-5-904399-05-4.
Амет-Хан Султан 1920—1971 // Шаблон:Кĕнеке:Испытатели ЛИИ
Амет-Хан Султан 1920—1971 // Шаблон:Кĕнеке:Испытатели МиГов
Амет-Хан С. (1920—1971) // Кто был кто в Великой Отечественной войне. Люди События. Факты: краткий справочник / под ред. О. А. Ржешевского. — М.: Республика, 1995. — С. 25.
Амет-Хан Султан // Шаблон:Кĕнеке:Зачислен навечно
. — Волг.: Издатель. — С. 38. — 800 с.

Тĕпчевсем

Бутаев Б. Б. Амет-Хан Султан. — М.: Политиздат, 1990. — 237 с. — 100 000 экз.

Очерксем-мемуарсем

Ковалёв С. Меч Амет-Хана // Шаблон:Кĕнеке:Звёзды немеркнущей славы
Шаблон:Кĕнеке:Герои и подвиги
Лавриненков В. Д. Без войны. — К.: Политиздат Украины, 1982. — 272 с.
Люди бессмертного подвига. 4-е изд., испр. и доп. — Книга 1. — М., 1975. — С. 28-39.
Путерброт А. Т. Боевая слава Дагестана / предисл. С. Х. Халилова. — Махачкала: Дагестанское кн. изд., 1988. — С. 6-11. — 365 с.

Библиографи

В полёте, полном дерзновенья: К 80-летию со дня рождения Амет-Хана Султана 2016 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ. / Сост. Р. И. Ушатая. — Симферополь: ЦГБ им. К. А. Тренева, 2000. — 20 с.

Документаллă фильсем

Наш друг Амет-хан Султан. Сценарий Я. Аранович, И. Шелест. Лётно-исследовательский институт имени М. М. Громова (1971).
Герой Советского Союза Амет Хан Султан (паллӑ мар). Автор сценария Андрей Симонов, режиссёр Алексей Поляков. Студия «Крылья России» (2011). — Документальный фильм из сериала «Дороже золота». Пӑхнӑ кун: 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 15-мӗшӗ.

Ӑнлантарусем

↑ Амет-Хан Султан (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ.
↑ Амет-Хан Султан (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 3-мӗшӗ.
↑ Амет-Хан Султан. Наградные листы. Страницы: 1 (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ. и 1 (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ. 2 (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ. 3 (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ.
↑ . — Мускав: Барс. — С. 35. — 712 с. — ISBN 978-5-85914-075-6.
↑ Слово об Аметхане Султане | Милли Фирка. Крымские татары. Крым (паллӑ мар). www.milli-firka.org. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 14-мӗшӗ.
↑ Амет-Хан Султан - Советские асы. Герои воздушных войн 1936-1953 гг. (паллӑ мар) soviet-aces-1936-53.ru. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 14-мӗшӗ.

Каçăсем

Амет-Хан Султан «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра

Могила А.Султана
Фото 9 ГИАП
Мемориал испытателей
Улица, названная его именем в Крымском селе Межводное Черноморского района.
Улица, названная его именем 2016 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ. в Крымском городе Алупка.
Сайт «Жизнь, отданная небу»
Три встречи — Ю. Б. Османов об Аметхане Султане.

[1] Амет-Хан Султан (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ.

[2] Амет-Хан Султан (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 3-мӗшӗ.

[3] Амет-Хан Султан. Наградные листы. Страницы: 1 (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ. и 1 (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ. 2 (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ. 3 (паллӑ мар). Архивланӑ 2012 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗ.

[4] . — Мускав: Барс. — С. 35. — 712 с. — ISBN 978-5-85914-075-6.

[5] Слово об Аметхане Султане | Милли Фирка. Крымские татары. Крым (паллӑ мар). www.milli-firka.org. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 14-мӗшӗ.

[6] Амет-Хан Султан - Советские асы. Герои воздушных войн 1936-1953 гг. (паллӑ мар) soviet-aces-1936-53.ru. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 14-мӗшӗ.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]