Атӑл

Атăл
«Нациллӗ ячӗ» параметрта синтаксиса пӑснӑ: ӑна тӗрӗс ҫапла хатӗрлемелле: «чӗлхе кочӗ/ят/иккӗмӗш чӗлхе кочӗ/ят». Тархасшӑн, йӑнӑша тӳрлетӗр!
Уйрӑмлӑхӗсем
Тӑршшӗ	3530 км
Бассейн	1 361 000 км²
Шыв расхучӗ	8060 м³/ҫ
Водоток
Ҫӑлкуҫӗ
• Вырнаҫӑвӗ	Волговерховье ялĕ, (Тверь облаҫӗн Осташково районĕ)
• Ҫӳллӗшӗ	228 м
Шыв вӑрри	Каспи тинĕсĕ
• Ҫӳллӗшӗ	-28 м
• Координатсем	57°15′05″ с. ш. 32°28′05″ в. д.
Юханшыв тайлӑкӗ	0,07 м/км
Вырнаҫӑвӗ
Шыв системи	Каспи тинĕсĕ
Патшалӑхсем	Раҫҫей Федерацийӗ Раҫҫей Федерацийӗ
ГВР-ти кочӗ	08010100112110000000017, 08010400312112100000019, 08010100412110000000017, 08010400712110000000017, 11010002412110000000017, 11010000312110000000017, 08010100812110000000017 тата 11010002212110000000017
ГКГН-ти номерӗ	0134814
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиа ҫинчи материалсем

 

Атăл (çармăсла Юл, тут. Идел, выр. Волга, ирçе Рав, вт.-слав. Вльга)— Раççейĕн Европа пайĕннчи юханшыв. Атăл дельтин пĕчĕк пайĕ Казахстан территорине кĕрет. Çĕр çинче чи пысăк юханшывсенчен пĕрри тата Европăра чи пысăкки.

Тăршшĕ — 3530 км (шыв управĕсене тăвиччен — 3690 км), бассейнăн шыв пухав лаптăкĕ — 1 361 000 км².

Атăл çинче таваттă миллионер-хуласем (пуçĕнчен вăррине çити): Чулхула, Хусан, Самар, Волгоград.

Тавралăхĕ

Валдай çӳллĕшĕнче пуçланса Каспи тинĕсне юхса кĕреть. Европăра чи пысăк юханшыв шутланать. Тăршшĕ 3 530 çухрăм (шывусравĕсем туса хуриччен 3 690 çухрăм). Шыв-çĕрĕн лаптăкĕ 1 360 пин çм² çитет.

Атăл юпписем

Атăл çийĕ, NASA спутникĕнчен сăнасан. Вăтам тата Анат Атăлçи хулисем курăнаççĕ.

Атăла пурĕпе 200 пĕчĕкрех шыв юхса кĕрет. Чи пысăккисем Селижаровка, Тверца, Молога, Шексна, Унжа, Ока, Сăр, Ветлуга, Сĕве, Чулман Атăл, Самар, Мăн Иргиз, Еруслан, Ахтупа.

Юханшывăн кун-çулĕ

Атăл çинче нумай шывуправĕсем пĕвелесе электроэнерги хăватлăхне кăларакан станцисем чылай туса лартнă. Вăтам ĕмĕрсенче юханшыва Итиль е Этель, ĕлĕххи чăвашсем, хасарсем "Атăл" (вĕсен тĕп хули те Атăл ятлă пулнă) тенĕ. Аваллăхра (хальхи эрăн I ĕмĕрĕсем) Ра тесе палăртнă.

Степан Разин перси еликне Атăла пăрахать.

Этимологи

Юханшывăн "Атăл" ячĕ авахи хун-пăлхарсен Атăл Юхан-шыв çырма тенине пĕлтерет. Вырăссем тата Европăра (тĕнчере те) юханшыва "Волга" теççĕ, çак сăмах вара çармăссен "çутă" тени пулать.

Пăлхар (болгар е булгар) этнонимĕпе çыхăннă географи палăртăвĕсем (топонимсемпе гидронимсем) Çĕр çинче чылай.

Юханшывпа çыхăннă хуçалăх ĕçĕсем

Юханшывпа çыхăннă ӳнер ĕçсем

• 
  «Вид уездного города Романов-Борисоглебска с юго-восточной стороны» — И. М. Белоногов, (1838)
• 
  «Крестный ход в Ярославле» — А. П. Боголюбов, (1863)
• 
  «Бурлаки, идущие вброд» — И. Е. Репин, (1872)
• 
  «Могила на Волге» — А. К. Саврасов, (1874)
• 
  «На Волге» — А. Е. Архипов, (1889)
• 
  «Ярославль. Стрелка» — Г. П. Сабанеев, (1904)
• 
  «Гулянье на Волге» — Б. М. Кустодиев, (1909)
• 
  «Степан Разин» — И. З. Суриков, 1910 тĕлн.
• 
  «На Волге» — Б. М. Кустодиев, (1922)

Çав. пекех

• Атăл — хунсен çулпуçĕ.
• Тăван Атăл — чăвашсен литература, культура, ӳнер журналĕ.

Вуламалли

• Рыбаков Б. А. Геродотова Скифия. М., 1979.

Каçăсем

• Пăлхар этнонимĕ
• Музей речного флота Волжской Государственной Академии инженеров водного транспорта 2007 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
• Атăл: фотографисем, карттăсем, çулçурев кăтартуçисем
• Деревня Завирье на Волге. Фотографии Волги местных жителей 2017 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.
• Атăлта пиранья пуллине тытнă
• Атăл пулăçсемшĕн 2008 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.